نخستين كتابخانه ها در درون اُموي پديدار شدند . نخستين مجموعه ها متعلق به كتابخانه هاي مساجد و كتابخانه هاي خصوصي بود و بعدها نوبت به كتابخانه هاي خلافتي و آكادميك و كتابخانه هاي عمومي رسيد . مساجد، غالبا ت‍‍‍أمين كنندهً اصلي خدمات كتابخانه اي بودند. پيدايش كتابداري كلاسيك اسلامي، يعني « بيت الحكمه » اولين بار به دست م‍‍أمون ايجاد شدند. بيت الحكمه تنها كتابخانه نبود، بلكه به ترجمهً متون متعلق به ديگر تمدنها نيز تعلق داشت. توليد انبوه كتاب و تحصيل آنها به وسيلهً كتابخانه ها در حجم بالا، تنها پس از جايگزيني كاغذ به جاي پوست ـ گرانتر ـ بود ممكن گشت. در نيمهً دوم قرن هشتم ميلادي صنعت كاغذسازي از طريق چين و از منطقهً سمرقند معرفي و معمول گرديد « در ايران ». اولين بار در سال 987 ميلادي ،ابن نديم وراق نامدار ، كتابشناسي عظيم و برجسته اي با عنوان «الفهرست» تدوين كرد.اثر بزرگ ديگر بنام «كشف الظنون » نبز با الهام گرفتن از كتابخانه هاي بزرگ استانبول، اين كتابشناسي با نام «حاجي خليفه» تدوين گرديد.چاپ كتاب دير به جهان اسلام وارد شد. نگهداري و فهرست نويسي سنتي مخطوطات ارتباط ضعيفي با عمليات كتابداري مدن و كنترل كتابشناختي دارد. كنترل كتابشناختي : شامل فهرست نويسي، طبقه بندي، نمايه سازي و همچنين توليد كتابشناسيها و فهرست هاي راهنما مي شود. از جمله انجمن هاي كتابداري و كتابخانه ها در كشورهاي مسلمان ميتوان به:

1ـ كنگرهً كتابداران واطلاع رسانان مسلمان كامليس{ comlis} كه قبلا" مقررآن در مالزي بوده است.

2ـ سازمان كنفرانس اسلامي، مركز تحقيقات تاريخ، هنر و فرهنگ اسلامي {IRCICA} در استانبول تأسيس شده است. كار بيشتر اين مركز در زمينهً كتابشناسي بين المللي اسلامي بوده است.

3ـ پايگاه اطلاعاتي مستقيم عربستان سعودي با نام "GULFNET" الگويي براي ديگر كشورهاي اسلامي به شمار مي رود.متون ادواري اسلامي ،"متون ادواري يا نشريات ادواري مسلمانان"نخستين تجربهً خود را با انتشار «العروة الوثقي» آغاز كرد،كه پايگذار آن «سيدجمال الدين»بود.از جمله نشريات ادواري معتبردر ميان مسلمانان ميتوان به "Islamic culture" كه در سال 1927 باحمايت سلطان حيدرآباد دكن در هندوستان منتشر شد و انتشار آن در حدود نيم قرن به طول انجاميد اشاره كرد . در پاكستان پس از استقلال مي توان به نشرياتي از جمله

Islamic Litrature «ادبيات اسلامي»

Islamic Studies «مطالعات اسلامي»

Universal Message « پيام جهاني»

Islamic Order « نظم اسلامي»

در كشور هندوستان بعد از انتشار" Islamic Culture" نيز نشريات ديگري با عنوان" Islamic an the modern age " «اسلام وعصرجديد»

Aligarn journal of Islamic philosophy Islamic Times « مجلهً فلسفهً اسلامي ديگر»

وازهمهً اين نشريات قابل توجه تر ،نشريهً muslim India است كه گزارشهاي مستندي از جزئيات ومشكلات جاري مسلمانان هند را به عنوان يك اقليت ارائه مي دهد.تعداد بسياري از پيانيدهايي كه پس از انقلاب اسلامي در ايران پا گرفته اند ميتوان به مجلاتي چون «التوحيد» ،«محجوبه»،«Echo of Islam» و «پيام ثقلين» با نشر چند زبانه منتشر مي شوند.مسلمانان آسياي مركزي نبز با عرضهً پيكرهً تنومندي از متون در حال كسب شهرت هستند. احتمالا" Journal of central Asia" « مجلهً آسياي مركزي» ،گويا كهنترين مجله در اين عرصه به شمار مي روند. از ديگر عناوين نشريات ادواري كه در آسياي مركزي دربارهً اوضاع و احوال تاريخي ،فرهنگي و اجتماعي مسلمانان منتشر ميشوندعبارتنداز:«AACAR Bulletin» « مرجع دوسالانه اي بسيارسودمندي در عرصهً مطبوعات» و« ‍Central Asia» آسياي مركزي

و » ‍Central Asia Brief « و

»Central Asia Survey« و

» Central Asia Monitor«

در انگلستان و آمريكا ، دو مجله"The muslim Islamic Horizons" به ترتيب ظهور شماري از پيايندهاي جاري بودند.

در انتها بايد اشاره كرد كه از مهمترين مسائل كتابخانه هاي امروزي در جهان اسلام اتوماسيون ، پرهيزاز ريزش اطلاعات وبالاتراز همه مشاركت و شبكه اي كردن كتابخانه ها بويژه در جهان اسلام چالش برانگيزند.

گردآوري و مؤلف : سپيده قلم باز عضوعلمي دانشگاه پيام نوردزفول

دانشجوي محترم كتابداري و اطلاع رساني ،لطفا ضمن مطالعه دقيق مقاله موردنظر،در هفته بعد [آينده] به سؤالات و پرسشهاي مطرح شده پاسخ دهيد،به كساني كه بيشترين پاسخ هاي صحيح را ارائه دهند جوايزي اهداء خواهد شد. و نام آنهادر وبلاگ ثبت خواهد شد.اين اسامي در هفتهً كتاب و كتابخواني اعلام خواهد شد.باتشكر